Stand-Up Komedide Osurmak: Richard Pryor'dan Feminist Osuruğa
Stand-up komedi, bedensel mizahla özel bir ilişkiye sahiptir — ve osurmak, bu türün en eski ve en güvenilir araçlarından biridir. Bedenselliği siyasi bir ifade olarak kullanan Amerikalı stand-up öncülerinden, osuruğu feminist bir eylem olarak dekonstrükte eden modern komedyenlere kadar: sahnedeki osuruğun tarihi, kimin gülebileceği ve kime gülebileceği üzerine bir hikayedir.
Kökenler: Fiziksel Mizah Bir Özgürleşme Olarak
Stand-up komedi türü olarak 1950'ler ve 60'larda ABD'de ortaya çıktı; Lenny Bruce ve Dick Gregory gibi komedyenler kulüpler ve tiyatrolarda kişisel, ham ve tabu konuları işlemeye başladı. Bedensel mizah, en başından bu yana bir kışkırtma aracıydı: sahnede bir osurmak şakası yalnızca slapstick değil, aynı zamanda bir sınırı aşmaktı. Katı yayın kodlarının hüküm sürdüğü bir dönemde (film için Hays Kodu, televizyon için benzer özdenetim kuralları) sahnede açıkça dile getirilen bir osurmak bir bildiriydi. Lenny Bruce defalarca tutuklandı — osurmak şakaları dışındaki içerikler nedeniyle, ama ruh aynıydı: seyircinin bedenselliğini söze döken ve böylece toplumsal normları sorgulayan kural bozucu komedyen.
Richard Pryor, Eddie Murphy ve Bedenin Demokratikleşmesi
Richard Pryor (1940–2005), tüm zamanların en etkili stand-up komedyenlerinden biri olarak kabul edilir. ''Richard Pryor: Live on the Sunset Strip'' (1982) gibi özel programlarında bedensel mizahı — açık gastrointestinal şakalar dahil — Amerika'da siyah erkekliğin deneyimini anlatmak için bir araç olarak kullandı. Osurmak zirve noktası değildi — bir araçtı. Eddie Murphy bu geleneği ''Delirious'' (1983) ve ''Raw'' (1987) ile sürdürdü ve bedensel mizahı bütün bir komedyen tipinin ayırt edici özelliği haline getirdi. Avrupa'da Benny Hill benzer bir işlev gördü — BBC'deki açıkça fiziksel mizahı hem sevildi hem de kurumsal çevreler tarafından reddedildi; bu durum yalnızca popülaritesini artırdı. Bu neslin bedensel mizahı demokratikti: sınıfları aşan, ortak bir insan deneyimine işaret ediyordu.
Avrupa: Siyasi Osurmak ve Felsefi Gaz
Avrupa stand-up'ı farklı gelenekler geliştirdi. Almanca konuşulan ülkelerde osurmak şakaları onlarca yıldır kabaredeydi — Karl Valentin, Loriot ve Gerhard Polt her biri kendi tarzıyla bedensellikle ilgilendi. Loriot'un burjuva bedeninin beceriksizliğini ele alan eskizleri — akşam yemeği sohbeti sırasındaki o utanç verici an, kaçınılmaz bedensel işlev — Alman komedisinin klasikleridir. 1990'lı yılların İngiliz stand-up'ında (''Alternative Comedy''), osurmak şakası çoğu zaman bir karşı-yerleşim tutumunun ifadesiydi: Billy Connolly ve Ben Elton sınıf farklılıklarını vurgulamak için bedensel mizahı kullandı. Fransa'da du spectacle vivant geleneğinin kendine özgü bir nişi vardır: La Petomane (Joseph Pujol, 1857–1945) stand-up değildir, ancak mirasının etkisi bugün hâlâ Fransız komedi kültüründe hissedilir.
Günümüz: Osurmak Feminist Bir Eylem Olduğunda
Modern stand-up'taki ilginç bir gelişme: kadın komedyenler osurmak şakasını siyasi bir alan olarak yeniden sahiplendi. Wanda Sykes, Amy Schumer, Hannah Gadsby ve diğerleri, özel programlarında kadın bedenselliğini — gaz dahil — açıkça ele alırken çifte standardı işaret etti: sahnede osurmaktan söz eden bir erkek ''sıradan biri''dir. Aynı şeyi yapan bir kadın ise toplumsal normu çiğner. Amy Schumer bu çifte standardı ''Mostly Sex Stuff'' (2012) ve sonraki programlarında doğrudan ele aldı. Zirve noktası osurmak değil — zirve noktası, bunun sahnedeki kadınlar için erkeklere kıyasla hâlâ daha çarpıcı olması. Eşitlik göstergesi olarak osurmak: kültürel araştırmalar için beklenmedik bir analitik kategori.
Biliyor muydunuz?
- Lenny Bruce, 1960'larda stand-up sansürüne karşı siyasi direniş kapsamında — bedensel mizah dahil — ''müstehcen performanslar'' nedeniyle tutuklandı.
- Eddie Murphy'nin ''Raw'' (1987) programı, 100 milyonun üzerinde satışla tüm zamanların en çok satan stand-up özel programlarından biridir — bedensel mizah merkezde.
- Loriot, eskizlerinde Alman burjuvazisinin bedenselliğini bir sanat formuna yükseltti — kaçınılmaz utanç verici an, toplumun aynası olarak.
- Amy Schumer gibi komedyenler osurmak şakalarını çifte standarda bilinçli bir yorum olarak kullanır: erkekler için ''arkadaşça'' olan, kadınlar için tabu ihlalidir.
İlginç Bilgi
En büyük Amerikalı stand-up komedyenlerinden biri olan George Carlin, bir röportajda şöyle demişti: ''Bir osurmak şakasının var olması bile, insan hayvanının bir mizah anlayışına sahip olduğunun kanıtıdır.'' Carlin'in kendisi bedensel mizahı tutumlu ama isabetli kullandı — dil, sansür ve toplum hakkındaki daha ciddi noktaları öne çıkarmak için bir kontrast maddesi olarak. En ünlü numarası ''Televizyonda Asla Söylenemeyecek Yedi Kelime'' (1972), hangi bedensel işlevler ve vücut parçaları hakkında toplumsal olarak konuşulabileceğiyle — hangilerinin konuşulamayacağıyla — doğrudan bir hesaplaşmadır.
Kaynaklar
- Double, O. (2014). Getting the Joke: The Inner Workings of Stand-Up Comedy. Bloomsbury.
- Zoglin, R. (2008). Comedy at the Edge. Bloomsbury Publishing.
- Brodie, I. (2014). A Vulgar Art: A New Approach to Stand-up Comedy. University Press of Mississippi.