Din ve Mitolojide Osuruklar
Çok az insani evrensel, osuruğun dinsel önemi kadar geniş biçimde belgelenmiş ve o kadar nadiren tartışılmıştır. İslami temizlik kurallarından ortaçağın osuruk kullanan şeytanına, Hindu Apana Vayu öğretisine kadar — neredeyse her dini gelenek gaza dair bir tutum geliştirdi. Kimi zaman kutsal, çoğu zaman kirli, her zaman fiziksel olarak gerçek.
İslam: Osuruk Namazı Bozar
İslam hukukunda (fıkıh) yel çıkarmak hades sayılır — ritüel bir temizlik kaybı. Osuran herkes otomatik olarak abdestini (ritüel temizliği) kaybeder ve bir sonraki namazdan önce yeniden abdest almak zorundadır. Bu kural dört büyük Sünni fıkıh mezhebinin hepsinde (Hanefi, Maliki, Şafii, Hanbeli) vardır ve yerleşik bir görüş birliği sayılır. İlginç biçimde, İslam hukuku kesin bir ayrım yapar: yalnızca gerçek yel çıkışı (flatus) ritüel temizliği bozar — gerçek bir gaz çıkmadıysa yalnızca ses ya da koku değil. Şüphe durumunda ne yapılacağına dair (osurdum mu, osurmadım mı?) kapsamlı ilmî tartışmalar vardır: şüphe halinde, kişi emin olmadıkça temizlik korunmuş sayılır. Cuma namazının ortasındaki bir osuruk, tarihsel olarak ciddi bir toplumsal sorundu.
Hristiyanlık: Şeytan ve Osuruğu
Ortaçağ Hristiyanlığında şeytan, beden gazlarıyla yakından ilişkilendirildi. Şeytan tasvirleri onu çoğu zaman, içinden alev ya da gaz fışkıran aşırı büyük bir kıçla gösterir. Martin Luther, „Sofra Sohbetleri”nde şeytan ve osurma hakkında bolca yazdı — şeytani ayartılara karşı stratejisi, şeytanı kelimenin tam anlamıyla bir osurukla kovmaktı: rivayete göre „Şeytana bir osurukla yanıt vermeli” diye ilan etti. Bu çağrışım yalnızca mecazi değildi: Ortaçağ halk teolojisinde gaz, kötü ruhların bedenden çıkışı sayılırdı. Bazı geleneklerde şeytan çıkarma ile osurma akraba olgular olarak ele alındı.
Hinduizm: Apana Vayu — Kutsal Soluk
Ayurvedik ve yogik düşüncede osurmak kirli değil, aksine beden fizyolojisinin doğal ve önemli bir yönüdür. Beş vayu (yaşam soluğu türleri) kavramı, „Apana Vayu”yu içerir — atılım, âdet, doğum ve ayrıca gazdan sorumlu, aşağıya yönelik yaşam soluğu. Tıkanmış bir Apana Vayu, Ayurveda'da bir hastalık nedeni sayılır. Pawanmuktasana (kelimenin tam anlamıyla: „rüzgâr salma pozu”) gibi yoga pozları, Apana Vayu'yu düzenlemeyi ve bağırsak yelini gevşetmeyi açıkça amaçlar. Burada osuruk tabu değil, tıbbi bir hedeftir.
Yahudilik ve Antik Çağ: Mizah ve Kutsallık
Talmud, birinin rahatlayacak sessiz bir yer bulana dek nefesini tutup tutamayacağını tartışan bir bölüm (Berahot 24b risalesi) içerir — beden sağlığı ile toplumsal onuru dengelemeye dair haham tartışması. Antik çağda osurmaya yönelik tutumlar hatırı sayılır ölçüde daha rahattı: Plutarkhos, İmparator Claudius'un, gazı tutmaktan ciddi bir hastalık geliştiren bir adamı duyduktan sonra ziyafetlerde osurmaya resmen izin vermeyi düşündüğünü aktarır. Yunan komedyası (Aristophanes), gazı düzenli olarak bir toplumsal eleştiri aracı olarak kullandı.
Biliyor muydunuz?
- İslam'da bir osuruk abdesti bozar — bir sonraki namazdan önce yeniden abdest almak gerekir.
- Martin Luther şeytanı bir osurukla kovmayı önerdi — ve bunu kelimenin tam anlamıyla kastetti.
- Ayurveda'da osurmak kirli değil, aşağıya yönelik yaşam soluğu olan sağlıklı Apana Vayu'nun bir işaretidir.
- Talmud, sessiz bir yer bulmak için nefesin tutulup tutulamayacağını tartışır — ve incelikli bir yanıta ulaşır.
İlginç Bilgi
Ortaçağ Avrupası'nda, osurukları mucize olarak kullanabilen azizlere dair öyküler dolaşırdı — bir İrlanda geleneğinde bir aziz, tek bir güçlü osurukla bir ejderha sürüsünü kovmuş olmalıdır. Bu öyküler 19. yüzyılda „müstehcen” olarak aziz yaşamöykülerinden çıkarıldı, ama daha erken el yazmalarında varlığını sürdürüyor.
Kaynaklar
- Elias, N. (1969). Über den Prozeß der Zivilisation. Suhrkamp.
- Ibn Qudama, M. (ca. 1185). Al-Mughni (Islamic legal work). Cairo.
- Bakhtin, M. (1984). Rabelais and His World. Indiana University Press.
- Olivelle, P. (2005). Manu's Code of Law. Oxford University Press.