Dünya Genelinde Osuruk Görgü Kuralları
Osuruk evrenseldir. Onu çevreleyen kurallar değil. Bir Berlin yemek odasında toplumsal bir rezalet olan şey, başka bir kültürel bağlamda aşçıya bir iltifat olabilir. Gaz görgü kurallarının küresel yamalı bohçası — Doğu Asya'daki resmî ortamlarda bastırma normlarından bazı göçebe kültürlerde rivayet edilen daha rahat tutumlara kadar — bağırsak gazı kadar toplumsal iktidar yapıları hakkında da çok şey açığa çıkarır.
Batı Tabusu ve Tarihi
Kamusal gaz etrafındaki modern Batı tabusu, esas olarak beden işlevlerinin toplumsal incelik göstergeleri olarak giderek daha fazla düzenlendiği 16.–18. yüzyıl Avrupa saray kültürünün bir ürünüdür. Norbert Elias'ın dönüm noktası niteliğindeki sosyolojik çalışması „Uygarlık Süreci” (1939), ortaçağ ortak yaşamında sıradan olan davranışların — sofrada serbestçe osurmak dahil — nasıl giderek düşük soyluluğun işareti olarak damgalandığını izler. Rotterdamlı Erasmus, „De Civilitate Morum Puerilium”da (1530) çocuklara mümkünse sağlık nedenleriyle osuruğu tutmalarını öğütledi, ama duyulabilir salınımların toplumsal utancını da kabul etti. 19. yüzyıla gelindiğinde kibar toplumda gaz fiilen görünmez hale gelmişti — olmayı bıraktığı için değil, kabul edilme kuralları kaydığı için.
Beden Seslerinin Beğeniyi İşaret Ettiği Kültürler
Duyulabilir gazın evrensel olarak kaba olduğu görüşü ampirik olarak yanlıştır. Sahra Altı Afrika'da, Orta Doğu'da ve Güneydoğu Asya'nın bazı bölgelerinde belirli geleneksel bağlamlarda, bir öğünden sonra duyulabilir beden sesleri hoşnutluğun ifadesi ya da iyi sindirimin işareti olarak anlaşılır — her ikisi de ev sahibine bir iltifat. Bu normlar popüler seyahat yazılarında çoğu zaman abartılır, ama antropolojik saha çalışmaları, bu tür seslerin bastırılmasının kendisinin tuhaf ya da hatta saldırgan sayılacağı belirli toplulukları gerçekten belgeler. Temel ayrım bağlamdır: bu normlar belirli, tanımlı toplumsal durumlarda (yemek sonrası, aile ya da yakın topluluk üyeleri arasında) geçerlidir ve her zaman toptan bir izin anlamına gelmez.
Doğu Asya'daki Resmî Ortamlar
Güçlü Konfüçyüsçü etkilere sahip Japonya, Kore ve birçok Doğu Asya toplumunda kamusal gaz, resmî bağlamlarda ağır bir damga taşır. Kolektif uyuma, toplumsal „yüz”e (Çincede 面子, miànzi; Japoncada 面目, mentsu) ve kamusal beden disiplinine yapılan vurgu, duyulabilir gazı önemli bir toplumsal ihlal kılar. Bu, her türlü istemsiz sese uzanır: örneğin ağzı kapatmadan hapşırmak da benzer biçimde damgalanır. Konu etrafında özel mizah vardır — Japon tuvalet mizahının, He-Gassen tomarı dahil, zengin bir geleneği vardır — ama kabul edilebilir bir kamusal gösteri sayılan şeyin eşiği, birçok Batı bağlamına göre önemli ölçüde daha düşüktür. İlginç biçimde, bazı araştırmacılar bu daha katı kamusal normların konu etrafındaki özel mizahın önemini artırdığını savunur.
Yerli Kültürler ve Doğal İşlevler
Amerika, Avustralya ve Kutup bölgelerindeki birçok yerli kültürün beden işlevleriyle ilişkisi, Avrupa saray kültürünce şekillenenlerden belirgin biçimde farklıdır. Çeşitli İlk Uluslar gruplarına, Inuit topluluklarına ve Avustralya Aborijin halklarına dair antropolojik anlatılar, doğal bedene genellikle sanayi sonrası Batı toplumlarına göre daha az utançla yaklaşıldığını belirtir; ancak bu, belirli gruplar ve bağlamlar arasında muazzam ölçüde değişir. Birçok Kuzey Amerika yerli düzenbaz miti, gazı bir olay örgüsü aracı olarak kullanır — çoğu zaman Çakal ya da Kuzgun gibi figürler tarafından düşmanları alt etmek ya da toplumsal kibri eleştirmek için. Bu anlatı geleneklerinde osuruk bayağı değildir, kurnaz doğa dünyasının katı toplumsal düzene karşı bir aracıdır.
Biliyor muydunuz?
- Norbert Elias'ın „Uygarlık Süreci” (1939), Avrupa saray kültürünün gazı 16. yüzyıldan itibaren nasıl damgaladığını doğrudan izler.
- Rotterdamlı Erasmus, 1530 tarihli çocuklar için görgü kuralları el kitabında osuruk görgüsü hakkında açık öğütler yazdı.
- Antik Roma'da İmparator Claudius'un, sağlık nedenleriyle sofrada osurmaya izin veren bir ferman çıkarmayı düşündüğü rivayet edilir.
- Birçok Kuzey Amerika yerli geleneğindeki düzenbaz (trickster) figürü, gazı tekrarlayan bir komik ve yıkıcı araç olarak kullanır.
İlginç Bilgi
Suetonius'un „On İki Sezar'ın Hayatı”na göre İmparator Claudius, gazı tutmanın sağlığa zararlı olduğu haberlerinden o kadar endişelendi ki ziyafetlerde gaza izin veren bir imparatorluk fermanı çıkarmayı ciddi ciddi düşündü. Ferman sonunda hiç çıkarılmadı — ki bu belki Roma akşam yemekleri hakkında çok şey açıklar.
Kaynaklar
- Elias, N. (1939/2000). The Civilizing Process. Blackwell Publishers.
- Erasmus, D. (1530). De Civilitate Morum Puerilium. (Trans. B. McGregor, 1985). University of Toronto Press.
- Suetonius. (c. 121 CE). Lives of the Twelve Caesars. (Trans. R. Graves, 1957). Penguin Classics.
- Radin, P. (1956). The Trickster: A Study in American Indian Mythology. Schocken Books.