Benjamin Franklin'in Ünlü Osuruk Denemesi
Benjamin Franklin, ABD'nin kurucu babalarından biri, diplomat ve paratonerin mucidiydi — ve aynı zamanda dünya edebiyatındaki osurma hakkındaki en bilinen hicivli denemelerden birinin yazarıydı. 1781'de Brüksel Kraliyet Akademisi'ne, bugün „Gururla Osur” olarak bilinen bir mektup yazdı: hem eğlenceli hem de keskin zekâlı bir Aydınlanma belgesi.
Mektup: İçerik ve Üslup
1781'de Franklin, Brüksel'deki Kraliyet Bilimler Akademisi'nden bilim insanlarını yararlı konularda deneme göndermeye davet eden bir genelge aldığında Paris'te Amerikan büyükelçisi olarak görev yapıyordu. Franklin, yapmacık bir ciddiyetle dolu bir mektupla yanıt verdi — Akademi'nin, bağırsak gazlarının beslenme düzenlemesiyle nasıl hoş kokulu hale getirilebileceğini araştırması gerektiğini önerdi. Temel argümanı: Akademi zamanını soyut, yararsız sorulara harcıyor — bunun yerine her insanı her gün kelimenin tam anlamıyla ilgilendiren bir soruna eğilseydi, gerçek bir bilimsel ilerleme olurdu. Mektup İngilizce yazılmıştır, kesin kimyasal hipotezler ve ahlaki değerlendirmeler içerir ve baştan sona ironik bir ağırbaşlılıkla örülüdür.
Argüman: Halk için Bilim
Franklin, yalnızca soyut, seçkinci sorunlarla ilgilenen bir bilimin sıradan insana yararsız olduğunu savundu. Buna karşılık, osurukların hedefli bir beslenmeyle nasıl kokusuz ya da hoş kokulu hale getirilebileceğini araştırmak, statü, eğitim ya da servet fark etmeksizin herkese yarayacak bir atılım olurdu. Denemesinde özellikle, bağırsak gazına hoş bir koku verecek ilaçlar ya da özel gıdalar geliştirmeyi önerdi. Olası kokular olarak misk ve gülden söz etti. Bilimsel yaklaşım Franklin'in her zamanki kesinliğini taşıyordu — yalnızca konu bilinçli olarak absürttü.
Tarihsel Bağlam: Aydınlanma ve Hiciv
Deneme, Aydınlanma'nın bilim kurumlarını yücelttiği, birçok akademinin ise fiilen skolastik, pratik olmayan konularla meşgul olduğu bir dönemde yazıldı. Fransa ve İngiltere bilimsel üstünlük için rekabet ediyordu. Kendisi de parlak bir doğa bilimci olan (paratoner, elektrik kuramı) Franklin, akademi dünyasını içeriden biliyordu ve mektubunu toplumsal hicvin bir aracı olarak kullandı. Metin özel bir mektup olarak dolaştı ama Franklin'in kendisi hiç yayımlamadı. Kopyalar ancak 1790'daki ölümünden sonra ortaya çıktı. Tam başlığı şudur: „Kraliyet Osurma Akademisi'ne” — Franklin'in muhtemelen büyük bir keyifle seçtiği bir başlık.
Miras ve Popüler Kültür
Bugün mektup, bilimsel hicvin bir başyapıtı sayılır. Argüman yapısını ve ironiyi analiz etmek için retorik derslerinde kullanılır. Fizikçi Richard Feynman, bilimin kendine dönüklük eğilimini eleştirmek için onu alıntılamayı severdi. „Gururla Osur” ifadesi ABD'de yaldızsız dobralığın bir sloganı haline geldi — toplumsal tabulara mizahla karşılık verme çağrısı. 2003'te denemenin resimli bir baskısı yayımlandı ve çok satan oldu. Diğer şeylerin yanı sıra bir bira üreticisi olan ve fermantasyon kimyasını bilen Franklin, okurlarının bilimsel merakından muhtemelen büyük keyif alırdı.
Biliyor muydunuz?
- Franklin'in denemesi özel bir mektuptu — yaşamı boyunca hiç yayımlanmadı, ancak ölümünden sonra bilinir oldu.
- Tam başlığı şudur: „Kraliyet Osurma Akademisi'ne”.
- Franklin bilimsel olarak savundu: bağırsak gazlarını hoş kokutmak için somut kimyasal çözümler önerdi.
- Deneme bir Aydınlanma hicvi örneği sayılır — üslubu ciddi, konusu absürt.
İlginç Bilgi
Benjamin Franklin, sıra dışı biyolojik konulara ilgi duyan tek kurucu baba değildi. John Adams kendi sindirimi hakkında kapsamlı günlük notları tuttu, Thomas Jefferson ise beslenmesini ve fiziksel iyilik halini titizlikle kaydetti. Kurucu babalar — her şeyin yanı sıra — dikkat çekici derecede beden bilincine sahip kişilerdi.
Kaynaklar
- Franklin, B. (1781). To the Royal Academy of Farting. Unpublished letter, Library of Congress.
- Isaacson, W. (2003). Benjamin Franklin: An American Life. Simon & Schuster.
- Brands, H.W. (2000). The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin. Doubleday.
- Lemay, J.A.L. (2006). The Life of Benjamin Franklin. University of Pennsylvania Press.