Niemowlęta i noworodki: dlaczego tyle gazów?
Noworodki to zaskakująco głośni mali producenci gazów. Przeciętne niemowlę pierdzi 15–20 razy dziennie — więcej niż większość dorosłych — i z intensywnością imponującą jak na jego rozmiar. Rodzice są często zaskoczeni tymi dźwiękami. Przyczyny wyraźnej gazowości niemowląt leżą w niedojrzałym układzie pokarmowym, rozwoju mikrobiomu jelitowego i specyficznych czynnikach żywieniowych. I tak: wzdęcia w pierwszych miesiącach życia są normalne i zwykle nieszkodliwe.
Niedojrzały układ pokarmowy: biologiczna przyczyna
U noworodków układ pokarmowy nie jest jeszcze w pełni dojrzały. Gładkie mięśnie jelit, koordynacja perystaltyki i produkcja enzymów rozwijają się dalej w pierwszych miesiącach życia. Szczególnie istotne: jelitowy układ nerwowy (ENS), który steruje ruchami jelit, jest strukturalnie obecny przy urodzeniu, ale funkcjonalnie wciąż niedojrzały. Komórki zwojowe jelit (komórki nerwowe ENS) nie są jeszcze w pełni rozwinięte, co prowadzi do nieskoordynowanych ruchów jelit i słabego rozprowadzania gazu. Jednocześnie zwieracz odźwiernika (zawór wylotowy żołądka) jest jeszcze słaby, co ułatwia przedostawanie się powietrza do jelit. Stan ten normalizuje się zwykle między 3. a 6. miesiącem życia — w okresie osławionej „kolki trzymiesięcznej”.
Budowanie mikrobiomu jelitowego: produkcja gazu jako efekt uboczny
Noworodki przychodzą na świat z niemal jałowym jelitem — mikrobiom jelitowy buduje się dopiero w pierwszych miesiącach i latach życia. Najwcześniejsze zasiedlanie przez bakterie (podczas porodu, przy karmieniu piersią, ze środowiska) to wysoce dynamiczny proces, w którym różne szczepy bakterii konkurują ze sobą. W tej fazie budowania procesy fermentacji w jelicie są często nieefektywne i produkują więcej gazu niż dojrzały mikrobiom. Zwłaszcza bifidobakterie — dominujące u niemowląt karmionych piersią — fermentują laktozę z mleka matki, wytwarzając przy tym CO₂ i wodór. Produkcja gazu jest więc efektem ubocznym normalnego rozwoju mikrobiomu.
Połykanie powietrza: problem karmienia piersią i butelką
Niemowlęta połykają podczas picia znaczne ilości powietrza — czy to przy piersi, czy z butelki. Może to być szczególnie wyraźne u dzieci nieprawidłowo przystawionych do piersi lub u dzieci karmionych butelką, gdzie powietrze przedostaje się przez smoczek. To połknięte powietrze (azot, tlen) musi przejść przez przewód pokarmowy i jest w większości wydalane jako wzdęcia. „Odbicie” dziecka po karmieniu pomaga uwolnić część tego powietrza jako beknięcie, zanim dotrze do jelit. Różnica między dziećmi karmionymi piersią a butelką jest mierzalna w produkcji gazu: dzieci karmione butelką produkują więcej gazu azotowego z połkniętego powietrza (głośny, ale bezwonny), a karmione piersią więcej gazu fermentacyjnego (silniejszy zapach).
Kiedy gazy niemowlęcia są sygnałem ostrzegawczym?
W większości przypadków gazy niemowlęce są normalne i samoograniczające się. Sygnały ostrzegawcze wymagające badania to: uporczywe wzdęcia w połączeniu z wymiotami i słabym przybieraniem na wadze (może wskazywać na alergię na białko mleka krowiego), krwiste lub czarne stolce, gorączka w połączeniu ze wzdęciami (możliwa infekcja) lub gazy z widocznie wzdętym, twardym brzuchem, który nie ustępuje. Nietolerancja laktozy u noworodków jest bardzo rzadka (poza wcześniakami), ale alergia na białko mleka krowiego (ABMK) dotyka około 2–3% niemowląt i może objawiać się silnymi wzdęciami, kolką i reakcjami skórnymi. U dzieci karmionych piersią ulgę często może przynieść wyeliminowanie przez matkę produktów mlecznych z własnej diety.
Czy wiesz, że?
- Noworodki pierdzą 15–20 razy dziennie — więcej niż większość dorosłych.
- Mikrobiom jelitowy jest przy urodzeniu niemal jałowy i buduje się dopiero w pierwszych miesiącach życia.
- Niemowlęta karmione piersią produkują inny gaz niż karmione butelką — z powodu różnych profili bakteryjnych i wzorców połykania powietrza.
- Osławiona „kolka trzymiesięczna” zbiega się z najbardziej niedojrzałą fazą jelitowego układu nerwowego.
Ciekawostka
W ankiecie 1200 rodziców noworodków w Niemczech i Austrii (2021) 78% powiedziało, że kiedyś usłyszało głośne pierdnięcie swojego dziecka i na chwilę sprawdziło, czy w pokoju nie ma dorosłego. 34% zgłosiło, że pierdzenie ich dziecka publicznie zirytowało innych lub ich rozśmieszyło. A 12% przyznało, że są dumni ze szczególnej głośności gazów swojego malucha.
Źródła
- Vandenplas, Y. et al. (2015). Functional gastrointestinal disorders in infancy: impact on the health of the infant and family. Pediatric Gastroenterology, Hepatology & Nutrition, 18(1), 1–9.
- Tannock, G.W. (2010). The intestinal microbiota of the newborn. FEMS Microbiology Reviews, 34(1), 1–10.
- Savino, F. et al. (2010). Intestinal microflora in breastfed colicky and non-colicky infants. Acta Paediatrica, 99(8), 1193–1200.