Poduszka pierdząca: historia dowcipu
To najgłośniejszy, najtańszy i najbardziej demokratyczny dowcip, jaki kiedykolwiek wymyślono. Za ordynarnym pierdnięciem poduszki pierdzącej kryje się zaskakująco głęboka historia, sięgająca od starożytnego Rzymu po kanadyjską fabrykę gumy.
Czym jest poduszka pierdząca?
Poduszka pierdząca to elastyczny pęcherz z gumy lub winylu, który po napompowaniu i nagłym ściśnięciu wypycha powietrze przez zaciśnięty otwór, wydając głośny, prychający dźwięk przypominający pierdnięcie. Urządzenie działa na prostej zasadzie akustycznej: gdy uciekające powietrze przeciska się przez wąską, spłaszczoną szyjkę pęcherza, sprawia, że dwie gumowe wargi szybko drgają jedna o drugą. Te drgania wytwarzają charakterystyczny dźwięk pierdnięcia. Klasyczne modele nadmuchuje się ustami i chowa pod poduszką siedzenia, tak aby niczego niepodejrzewająca osoba na niej usiadła. Nowoczesne wersje samonadmuchujące zawierają piankową wkładkę, która automatycznie rozpręża się na nowo, pozwalając żartownisiowi powtarzać kawał raz za razem. Mimo ordynarnej opinii poduszka pierdząca jest małym cudem fizyki stosowanej i prawdopodobnie najpopularniejszym na świecie symulatorem wzdęć.
Starożytne korzenie żartu
Żarty z pierdzeniem są dużo starsze niż guma. Według „Historii Augusta”, słynącego z niewiarygodności późnorzymskiego zbioru biografii cesarzy, cesarz Heliogabal, panujący od 218 do 222 roku n.e., lubił podkładać wypełnione powietrzem zwierzęce pęcherze pod poduszki swoich gości podczas uczty i spuszczać z nich powietrze w środku posiłku dla komicznego efektu. Niezależnie od tego, czy historia jest dosłownie prawdziwa, pokazuje ona, że sam pomysł żartu z pierdzeniem związanego z siedziskiem jest bardzo stary. W całej średniowiecznej Europie napompowane świńskie pęcherze były popularnymi zabawkami i rekwizytami, których błazny i dzieci używały do naśladowania nieprzyzwoitych dźwięków. Naturalna sprężystość pęcherza czyniła go idealnym wczesnym „instrumentem” do komicznego dźwięku. Ci prymitywni poprzednicy opierali się na tej samej zasadzie, którą później udoskonalono w gumie: uwięzić powietrze i wypuścić je przez drgający otwór, aby naśladować nieomylny dźwięk ludzkich wzdęć.
Nowoczesny wynalazek
Nowoczesna poduszka pierdząca powstała w latach 20. i 30. XX wieku w firmie JEM Rubber Company w Toronto w Kanadzie. Według szeroko powtarzanej opowieści pracownicy fabryki eksperymentujący ze skrawkami cienkiej gumowej płyty odkryli, że uwięzione powietrze uciekające ze złożonego kawałka wydaje przezabawny dźwięk pierdnięcia. Gdy JEM zaproponowała tę nowość, znany amerykański producent artykułów do żartów Samuel Sorenson Adams z firmy S. S. Adams Company miał ją odrzucić jako zbyt wulgarną do swojego katalogu. Zamiast tego JEM nawiązała współpracę z firmą Johnson Smith Company, potentatem wysyłkowej sprzedaży gadżetów do żartów, która z ogromnym sukcesem wprowadziła na rynek „Whoopee Cushion”. Adams, żałując swojej decyzji, później wyprodukował własną wersję o nazwie „Razzberry Cushion”. Do połowy XX wieku ten tani gumowy żart stał się nieodłącznym elementem sklepów z gadżetami, przyjęć urodzinowych i primaaprilisowych psikusów na całym świecie.
Nauka i dziedzictwo kulturowe
Poduszka pierdząca przetrwała, ponieważ odwołuje się do czegoś uniwersalnego: komizmu wzdęć. Pod względem akustycznym zadziwiająco dobrze naśladuje prawdziwe pierdnięcie. Ludzkie gazy wydają dźwięk, gdy znajdujący się pod ciśnieniem gaz wprawia w drgania miękkie tkanki wokół zwieracza odbytu; wysokość dźwięku zależy od tego, jak wąski jest otwór, oraz od prędkości gazu. Poduszka odtwarza to dokładnie, a rolę tkanki zwieracza pełnią gumowe wargi. Psycholodzy zauważają, że humor związany z pierdzeniem jest niemal ponadkulturową stałą, pojawiającą się zarówno w starożytnej komedii greckiej, jak i w sztukach Szekspira oraz we współczesnych kreskówkach. Urządzenie pojawiło się w niezliczonych filmach, programach telewizyjnych i kampaniach reklamowych, a nadmuchiwane gadżety „pierdzące” wciąż są bestsellerami. Prosta, tania i natychmiast zrozumiała w każdym języku, poduszka pierdząca zapewniła sobie miejsce wśród najtrwalszych żartów w historii.
Czy wiesz, że?
- Nowoczesną poduszkę pierdzącą wynaleźli przez przypadek robotnicy fabryki gumy w Toronto w latach 20. lub 30. XX wieku.
- Mówi się, że rzymski cesarz Heliogabal robił swoim gościom na uczcie psikusy wypełnionymi powietrzem pęcherzami prawie 1800 lat temu.
- Poduszka pierdząca i prawdziwe pierdnięcie wydają dźwięk w ten sam sposób: przepychając powietrze przez wąski, drgający otwór.
- Słynny producent gadżetów do żartów S. S. Adams odrzucił wynalazek jako zbyt wulgarny, a później go skopiował we własnej „Razzberry Cushion”.
Ciekawostka
Gdy firma Johnson Smith Company po raz pierwszy reklamowała poduszkę pierdzącą, niektórzy sprzedawcy uznali ją za tak nieprzyzwoitą, że odmówili jej sprzedaży — co tylko przyspieszyło sprzedaż, gdy tylko rozeszła się wieść.
Źródła
- Historia Augusta (Scriptores Historiae Augustae), Żywot Heliogabala, IV wiek
- Johnson Smith & Company, Katalog zdumiewających gadżetów do żartów, lata 30. XX wieku
- S. S. Adams Company, historia firmy, Neptune, New Jersey