Symetykon i gazy: jak działa lek na wzdęcia
Symetykon to najczęściej stosowany lek bez recepty na wzdęcia i uwięzione gazy, jednak wiele osób błędnie rozumie, co on właściwie robi. W rzeczywistości wcale nie powstrzymuje organizmu przed wytwarzaniem gazów.
Czym jest symetykon?
Symetykon to obojętny związek na bazie silikonu, wytwarzany z polidimetylosiloksanu zmieszanego z niewielką ilością dwutlenku krzemu. Jest substancją czynną znanych preparatów na wzdęcia, takich jak Espumisan i im podobne, i sprzedaje się go bez recepty od lat pięćdziesiątych XX wieku. Chemicznie jest nadzwyczaj stabilny i biologicznie nieaktywny: nie wchłania się do krwi, nie ulega przemianom i opuszcza organizm w niezmienionej postaci wraz z kałem. Ponieważ nigdy nie przenika do tkanek, praktycznie nie ma ogólnoustrojowych działań niepożądanych i nie wchodzi w interakcje z większością innych leków. Właśnie ta obojętność sprawia, że organy nadzoru uznają go za jeden z najbezpieczniejszych leków w aptece, odpowiedni nawet dla niemowląt i osób w ciąży pod opieką lekarza. Jego zadanie jest czysto fizyczne i odbywa się w całości w pustej przestrzeni przewodu pokarmowego, a nie poprzez jakiekolwiek chemiczne czy hormonalne działanie na organizm.
Jak działa: efekt przeciwpieniący
Duża część dolegliwości, które ludzie przypisują gazom, nie wynika z samej ilości gazu, lecz z tego, że zostaje on uwięziony w postaci piany. W żołądku i jelitach małe pęcherzyki gazu mogą być pokryte śluzem i resztkami pokarmu, tworząc pienistą warstwę, którą trudno przesunąć albo wydalić z odbiciem. Symetykon jest środkiem powierzchniowo czynnym, to znaczy obniża napięcie powierzchniowe tych pęcherzyków. Gdy napięcie powierzchniowe spada, drobne pęcherzyki łączą się w większe, które łatwiej pękają i zlewają się w wolne kieszenie gazu. Taki wolny gaz można wtedy o wiele łatwiej wydalić jako odbicie albo wiatry. Co istotne, symetykon nie zmniejsza całkowitej ilości gazu wytwarzanego przez jelita; wodór, dwutlenek węgla i metan wciąż tam są. Jedynie przekształca uwięzioną pianę w gaz łatwiejszy do przesunięcia i wydalenia, dlatego ulga często przypomina uwolnienie się nagromadzonego ciśnienia.
Co naprawdę mówią dowody
Badania kliniczne nad symetykonem są zaskakująco niejednoznaczne. W przypadku sporadycznych wzdęć i uczucia pełności po posiłkach wiele prób wykazuje umiarkowaną, krótkotrwałą korzyść, a pacjenci często zgłaszają poprawę samopoczucia. Jednak w kolce niemowlęcej kilka dobrze zaprojektowanych badań wykazało, że symetykon nie działał lepiej niż placebo, i większość wytycznych pediatrycznych już go nie zaleca jako wiarygodnego leczenia. Najwyraźniej sprawdza się przy zabiegach medycznych: przed endoskopią, kolonoskopią lub USG jamy brzusznej podaje się symetykon, aby zlikwidować pianę i pęcherzyki i by lekarze uzyskali wyraźniejszy obraz. Ponieważ jest tak bezpieczny, próg jego stosowania jest niski, a lekarze często proponują próbę, by sprawdzić, czy pomaga danej osobie. Uczciwie mówiąc, symetykon jest bardzo bezpieczny i czasami przydatny, ale nie jest silnym ani gwarantowanym rozwiązaniem na objawy u każdego.
Zastosowania, ograniczenia i alternatywy
Symetykon najlepiej sprawdza się przy uczuciu wzdęcia, ucisku i uwięzionego powietrza, zwłaszcza po obfitym lub ciężkim posiłku. Zwykle nic nie robi z zapachem wiatrów, który pochodzi ze związków siarki, ani nie zmniejsza ilości gazu powstającego przy fermentacji pokarmu. Jeśli gazy są częste i silne, zajęcie się przyczyną jest skuteczniejsze niż środek przeciwpieniący. Do alternatyw i uzupełnień należą enzym alfa-galaktozydaza, który pomaga rozłożyć złożone cukry z fasoli i warzyw, zanim sfermentują je bakterie, oraz podejścia dietetyczne, takie jak dieta o niskiej zawartości FODMAP. Czasami stosuje się węgiel aktywny, choć dowody są słabe, a może on wiązać inne leki. Utrzymujące się wzdęcia, ból, utrata masy ciała lub zmiany rytmu wypróżnień zasługują na ocenę lekarską, a nie powtarzane samoleczenie, ponieważ mogą sygnalizować schorzenia, których symetykon nigdy nie usunie.
Czy wiesz, że...?
- Symetykon w ogóle nie jest wchłaniany przez organizm i wychodzi z kałem całkowicie niezmieniony.
- To ta sama klasa silikonu, którą stosuje się jako środek przeciwpieniący w procesach przemysłowych, a nawet w niektórych olejach kuchennych.
- Lekarze podają symetykon przed endoskopią, aby drobne pęcherzyki nie zasłaniały widoku kamery.
- Mimo popularności duże badania uznały go za nie bardziej skuteczny niż placebo w kolce niemowlęcej.
Ciekawostka
Silikon w twojej tabletce na gazy jest chemicznie spokrewniony z materiałem używanym do produkcji wodoodpornych uszczelniaczy i powłok nieprzywierających, i właśnie dlatego tak dobrze rozbija uparte pęcherzyki.
Źródła
- Ingold CJ, Akhondi H, Simethicone, StatPearls Publishing, 2023
- Hall RG et al., Effects of simethicone on gastrointestinal gas, Clinical Pharmacology, 1982
- Metcalf AM et al., Simethicone in the treatment of infant colic, Pediatrics, 1994