Probiotyki a gazy jelitowe: czy naprawdę pomagają?
Probiotyki są reklamowane jako lekarstwo na wszystkie problemy jelitowe — i rzeczywiście istnieją dowody naukowe, że pewne szczepy bakterii mogą zmniejszać wzdęcia. Haczyk: w pierwszych tygodniach przyjmowania niektóre probiotyki początkowo wytwarzają więcej gazu. Kiedy probiotyki pomagają, kiedy przeszkadzają i które szczepy są rzeczywiście udokumentowane przy wzdęciach?
Czym są probiotyki i jak działają?
Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które — przyjmowane w wystarczającej ilości — przynoszą korzyść zdrowotną gospodarzowi. Najczęściej stosowane szczepy należą do rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium; szeroko używane są też drożdże Saccharomyces boulardii. W jelicie probiotyki konkurują z istniejącymi mikroorganizmami o zasoby i nisze, wytwarzają substancje (bakteriocyny, krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe) hamujące wzrost bakterii gazotwórczych i modulują odpowiedź immunologiczną ściany jelita. Nie „zastępują” istniejącej flory jelitowej — nieco przesuwają równowagę.
Początkowe pogorszenie: dlaczego najpierw więcej gazu?
Często zgłaszanym zjawiskiem na początku przyjmowania probiotyków jest początkowy wzrost wzdęć w pierwszych 1–2 tygodniach. Powód: przyjęte szczepy bakterii potrzebują czasu, by znaleźć niszę w jelicie. W tej fazie zasiedlania mogą wchodzić w procesy fermentacji z istniejącymi mikroorganizmami, które początkowo wytwarzają więcej gazu. Ponadto niektóre szczepy Lactobacillus same wytwarzają CO₂ jako produkt uboczny metabolizmu. Ta początkowa faza jest normalna i nie jest oznaką niepowodzenia — u wielu użytkowników poziom objawów normalizuje się po 2–4 tygodniach, a następnie spada poniżej wartości wyjściowej.
Które szczepy pomagają przy wzdęciach?
Dowody naukowe są szczepowo specyficzne — ogólne stwierdzenia o „probiotykach” są mało znaczące. Najlepiej udokumentowane są: Lactobacillus plantarum 299v (kilka randomizowanych badań w IBS pokazuje zmniejszenie wzdęć i bólu brzucha), Bifidobacterium infantis 35624 (badania kliniczne u pacjentów z IBS, istotna poprawa wskaźników wzdęć), Lactobacillus rhamnosus GG (dobrze udokumentowany przy dysbiozie poantybiotykowej), Saccharomyces boulardii (szczególnie przy biegunce podróżnych i biegunce poantybiotykowej). Ważne: nie wszyscy reagują tak samo. Indywidualna flora jelitowa w dużej mierze decyduje, który szczep jest przydatny — obszar aktywnie badany przez spersonalizowaną medycynę mikrobiomu.
Baza dowodowa i krytyczna ocena
Naukowa baza dowodowa probiotyków jest złożona. Choć wiele badań pokazuje pozytywne efekty, jakość i metodologia są bardzo niejednorodne. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) do tej pory nie uznał żadnego oświadczenia zdrowotnego opartego na probiotykach za wystarczająco udowodnione — co nie przeszkadza producentom intensywnie reklamować swoich produktów. U pacjentów z zespołem jelita drażliwego (IBS) metaanaliza 15 randomizowanych badań (2020) pokazuje statystycznie istotną, ale klinicznie umiarkowaną poprawę objawów wzdęć. U osób zdrowych bez konkretnych problemów jelitowych wpływ probiotyków na wzdęcia jest mniej jednoznacznie udokumentowany. W przypadku uporczywych, silnych dolegliwości zawsze skonsultuj się z lekarzem.
Czy wiesz, że?
- Probiotyki w pierwszych tygodniach mogą początkowo wytwarzać więcej gazu — to normalne i nie jest oznaką niepowodzenia.
- Nie wszystkie probiotyki są takie same: efekt jest szczepowo specyficzny. Lactobacillus plantarum 299v jest najlepiej udokumentowany przy wzdęciach.
- EFSA do tej pory oficjalnie nie zatwierdziła ani jednego oświadczenia zdrowotnego opartego na probiotykach.
- Saccharomyces boulardii to drożdże, a nie bakteria — a mimo to oficjalnie probiotyk.
Ciekawostka
W badaniu na Uniwersytecie Kopenhaskim porównano skład flory jelitowej bliźniąt jednojajowych, które przez 3 miesiące przyjmowały ten sam probiotyk. Wynik: reakcja flory jelitowej różniła się między bliźniętami tak samo jak między obcymi ludźmi — dowód, że nawet genetycznie identyczne osoby mają zupełnie różne ekosystemy jelitowe.
Źródła
- Ford, A.C. et al. (2018). Efficacy of prebiotics, probiotics, and synbiotics in irritable bowel syndrome. American Journal of Gastroenterology, 113(9), 1366–1376.
- O'Mahony, L. et al. (2005). Lactobacillus and bifidobacterium in irritable bowel syndrome. Gastroenterology, 128(3), 541–551.
- Lozupone, C.A. et al. (2012). Diversity, stability and resilience of the human gut microbiota. Nature, 489, 220–230.
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (2011). Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to live yoghurt cultures.