💊 Medycyna i zdrowie

Probiotyki a gazy jelitowe: czy naprawdę pomagają?

Probiotyki są reklamowane jako lekarstwo na wszystkie problemy jelitowe — i rzeczywiście istnieją dowody naukowe, że pewne szczepy bakterii mogą zmniejszać wzdęcia. Haczyk: w pierwszych tygodniach przyjmowania niektóre probiotyki początkowo wytwarzają więcej gazu. Kiedy probiotyki pomagają, kiedy przeszkadzają i które szczepy są rzeczywiście udokumentowane przy wzdęciach?

Czym są probiotyki i jak działają?

Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które — przyjmowane w wystarczającej ilości — przynoszą korzyść zdrowotną gospodarzowi. Najczęściej stosowane szczepy należą do rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium; szeroko używane są też drożdże Saccharomyces boulardii. W jelicie probiotyki konkurują z istniejącymi mikroorganizmami o zasoby i nisze, wytwarzają substancje (bakteriocyny, krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe) hamujące wzrost bakterii gazotwórczych i modulują odpowiedź immunologiczną ściany jelita. Nie „zastępują” istniejącej flory jelitowej — nieco przesuwają równowagę.

Początkowe pogorszenie: dlaczego najpierw więcej gazu?

Często zgłaszanym zjawiskiem na początku przyjmowania probiotyków jest początkowy wzrost wzdęć w pierwszych 1–2 tygodniach. Powód: przyjęte szczepy bakterii potrzebują czasu, by znaleźć niszę w jelicie. W tej fazie zasiedlania mogą wchodzić w procesy fermentacji z istniejącymi mikroorganizmami, które początkowo wytwarzają więcej gazu. Ponadto niektóre szczepy Lactobacillus same wytwarzają CO₂ jako produkt uboczny metabolizmu. Ta początkowa faza jest normalna i nie jest oznaką niepowodzenia — u wielu użytkowników poziom objawów normalizuje się po 2–4 tygodniach, a następnie spada poniżej wartości wyjściowej.

Które szczepy pomagają przy wzdęciach?

Dowody naukowe są szczepowo specyficzne — ogólne stwierdzenia o „probiotykach” są mało znaczące. Najlepiej udokumentowane są: Lactobacillus plantarum 299v (kilka randomizowanych badań w IBS pokazuje zmniejszenie wzdęć i bólu brzucha), Bifidobacterium infantis 35624 (badania kliniczne u pacjentów z IBS, istotna poprawa wskaźników wzdęć), Lactobacillus rhamnosus GG (dobrze udokumentowany przy dysbiozie poantybiotykowej), Saccharomyces boulardii (szczególnie przy biegunce podróżnych i biegunce poantybiotykowej). Ważne: nie wszyscy reagują tak samo. Indywidualna flora jelitowa w dużej mierze decyduje, który szczep jest przydatny — obszar aktywnie badany przez spersonalizowaną medycynę mikrobiomu.

Baza dowodowa i krytyczna ocena

Naukowa baza dowodowa probiotyków jest złożona. Choć wiele badań pokazuje pozytywne efekty, jakość i metodologia są bardzo niejednorodne. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) do tej pory nie uznał żadnego oświadczenia zdrowotnego opartego na probiotykach za wystarczająco udowodnione — co nie przeszkadza producentom intensywnie reklamować swoich produktów. U pacjentów z zespołem jelita drażliwego (IBS) metaanaliza 15 randomizowanych badań (2020) pokazuje statystycznie istotną, ale klinicznie umiarkowaną poprawę objawów wzdęć. U osób zdrowych bez konkretnych problemów jelitowych wpływ probiotyków na wzdęcia jest mniej jednoznacznie udokumentowany. W przypadku uporczywych, silnych dolegliwości zawsze skonsultuj się z lekarzem.

Czy wiesz, że?

Probiotyki w pierwszych tygodniach mogą początkowo wytwarzać więcej gazu — to normalne i nie jest oznaką niepowodzenia.
Nie wszystkie probiotyki są takie same: efekt jest szczepowo specyficzny. Lactobacillus plantarum 299v jest najlepiej udokumentowany przy wzdęciach.
EFSA do tej pory oficjalnie nie zatwierdziła ani jednego oświadczenia zdrowotnego opartego na probiotykach.
Saccharomyces boulardii to drożdże, a nie bakteria — a mimo to oficjalnie probiotyk.

Ciekawostka

W badaniu na Uniwersytecie Kopenhaskim porównano skład flory jelitowej bliźniąt jednojajowych, które przez 3 miesiące przyjmowały ten sam probiotyk. Wynik: reakcja flory jelitowej różniła się między bliźniętami tak samo jak między obcymi ludźmi — dowód, że nawet genetycznie identyczne osoby mają zupełnie różne ekosystemy jelitowe.

Źródła

Ford, A.C. et al. (2018). Efficacy of prebiotics, probiotics, and synbiotics in irritable bowel syndrome. American Journal of Gastroenterology, 113(9), 1366–1376.
O'Mahony, L. et al. (2005). Lactobacillus and bifidobacterium in irritable bowel syndrome. Gastroenterology, 128(3), 541–551.
Lozupone, C.A. et al. (2012). Diversity, stability and resilience of the human gut microbiota. Nature, 489, 220–230.
EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA) (2010). Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to live yoghurt cultures and improved lactose digestion (ID 1143, 2976) pursuant to Article 13(1) of Regulation (EC) No 1924/2006. EFSA Journal, 8(10).

Powiązane artykuły

Utworzono przy wsparciu AI na podstawie podanych źródeł naukowych. Nie zastępuje porady lekarskiej.

Przejdź do galerii 💨