Nietrzymanie gazów: gdy nie można powstrzymać wiatrów
Nietrzymanie gazów to mimowolne wydostawanie się gazów jelitowych, gdy organizm nie potrafi ich zatrzymać. Znacznie częstsze, niż większość gotowa jest przyznać, otwiera pouczające okno na to, jak naprawdę działają zwieracz odbytu i dno miednicy.
Czym naprawdę jest nietrzymanie gazów
Nietrzymanie gazów oznacza niezdolność do świadomego powstrzymania przechodzenia gazu przez odbytnicę. To najłagodniejsza postać nietrzymania stolca i znajduje się na początku spektrum, które sięga od okazjonalnego mimowolnego puszczenia wiatrów aż po wyciek treści płynnej lub stałej. Trzymanie zależy od delikatnej współpracy zwieracza wewnętrznego odbytu, który pozostaje zamknięty samoczynnie, zwieracza zewnętrznego odbytu, który można zacisnąć na życzenie, oraz mięśnia łonowo-odbytniczego dna miednicy, który zagina odbytnicę niczym ogrodowy wąż. Odbytnica musi też umieć rozróżniać gaz, płyn i treść stałą — umiejętność tę nazywa się dyskryminacją odbytniczą. Gdy któryś z tych elementów zawodzi, gaz, który mózg zamierzał zatrzymać, i tak się wymyka. Ponieważ gaz trudniej wyczuć i kontrolować niż stolec, nietrzymanie gazów bywa najwcześniejszym sygnałem ostrzegawczym przeciążonego układu trzymania, pojawiając się na długo przed poważniejszymi wyciekami.
Dlaczego do tego dochodzi
Przyczyny nietrzymania gazów czytają się jak katalog uszkodzeń dna miednicy. U kobiet największym pojedynczym czynnikiem jest poród drogami natury, ponieważ rozciąganie i zdarzające się przy porodzie pęknięcia mogą uszkodzić mięśnie zwieracza lub zaopatrujące je nerwy. Starzenie się ścieńcza i osłabia te same mięśnie, dlatego problem staje się częstszy po wieku średnim. Operacje w okolicy odbytu, jak zabiegi z powodu hemoroidów czy szczelin odbytu, mogą naciąć zwieracz. Przewlekłe parcie przy zaparciach stopniowo rozciąga nerw sromowy, tępiąc zarówno siłę mięśni, jak i czucie. Choroby neurologiczne, takie jak cukrzyca, stwardnienie rozsiane i urazy rdzenia kręgowego, przerywają przekaz sygnałów koordynujących trzymanie. Wreszcie luźny lub naglący stolec, na przykład w zespole jelita drażliwego, utrudnia panowanie nad całym układem, bo odbytnicę pełną gazu i płynu znacznie trudniej utrzymać niż spokojną i pustą.
Rozpoznanie i badania
Lekarze oceniający nietrzymanie gazów zwykle zaczynają od starannego wywiadu, pytając, jak często dochodzi do wycieków, co je wyzwala i czy w grę wchodzi także stolec. Badanie przedmiotowe ocenia spoczynkowe napięcie i siłę zaciskania zwieracza odbytu. Dalej kilka specjalistycznych badań pozwala precyzyjnie zmapować problem. Manometria anorektalna mierzy ciśnienia wytwarzane przez zwieracze oraz to, jak dobrze odbytnica wyczuwa wypełnienie. Ultrasonografia przezodbytnicza daje szczegółowe obrazy mięśni zwieracza i ujawnia ukryte pęknięcia, często dziesięciolecia po trudnym porodzie. Badanie nerwu sromowego ocenia, czy nerwy prawidłowo przewodzą sygnały. Defekografia, badanie obrazowe wykonywane podczas wypróżniania, pokazuje ruch dna miednicy w czasie rzeczywistym. Razem narzędzia te odróżniają problem mięśniowy od nerwowego i od zaburzenia czucia, co ma znaczenie, ponieważ każdy z nich odpowiada na inne leczenie.
Postępowanie i leczenie
Leczenie nietrzymania gazów zwykle zaczyna się od najprostszych środków. Ograniczenie wytwarzania gazu dzięki zmianom w diecie, takim jak mniej roślin strączkowych, napojów gazowanych i niektórych fermentujących węglowodanów, obniża objętość, z którą organizm musi sobie poradzić. Zagęszczenie luźnego stolca błonnikiem lub lekami przeciwbiegunkowymi ułatwia zatrzymanie treści odbytnicy. Filarem leczenia jest jednak trening mięśni dna miednicy, często prowadzony z biofeedbackiem, w którym czujniki uczą pacjenta zaciskać właściwe mięśnie we właściwym czasie. Badania pokazują znaczącą poprawę u większości zmotywowanych pacjentów. Gdy metody zachowawcze zawodzą, możliwości obejmują stymulację nerwów krzyżowych — urządzenie podobne do rozrusznika, które moduluje nerwy dna miednicy — albo chirurgiczną naprawę rozerwanego zwieracza. Pokrzepiający jest przekaz, że nietrzymanie gazów jest częste, uleczalne i nie ma się czego wstydzić, poruszając ten temat z lekarzem.
Czy wiesz, że...?
- Nietrzymanie gazów uznaje się za najłagodniejszy punkt w spektrum nietrzymania stolca, które obejmuje także wyciek treści płynnej i stałej.
- Odróżnianie w odbytnicy gazu od płynu i treści stałej to prawdziwa umiejętność neurologiczna zwana dyskryminacją odbytniczą.
- Ukryte pęknięcia zwieracza powstałe przy porodzie mogą pozostawać niezauważone przez dziesięciolecia, zanim słabnące mięśnie w końcu je ujawnią.
- Trening dna miednicy z biofeedbackiem pomaga większości zmotywowanych pacjentów odzyskać lepszą kontrolę nad gazami.
Ciekawostka
Mięsień łonowo-odbytniczy utrzymuje trzymanie, owijając się wokół odbytnicy i wciągając ją w ostre zagięcie, zupełnie jak zagięcie ogrodowego węża odcina strumień, a za każdym razem, gdy siadasz, by się wypróżnić, po cichu to zagięcie rozluźnia.
Źródła
- Feldman M., Friedman L.S., Brandt L.J. (Eds.) (2020). Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11th ed. Elsevier.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (2017). Bowel Control Problems (Fecal Incontinence). U.S. National Institutes of Health.
- Rome Foundation (2016). Rome IV: Functional Gastrointestinal Disorders, 4th ed. Rome Foundation.
- Wexner S.D., Zbar A.P., Pescatori M. (Eds.) (2010). Complex Anorectal Disorders: Investigation and Management. Springer.
Powiązane artykuły
- Co się dzieje, gdy wstrzymujesz pierdnięcie?
- Wzdęcia z wiekiem: dlaczego starsi ludzie pierdzą więcej
- Wzdęcia w ciąży: dlaczego gazów jest więcej i co jest normą
Utworzono przy wsparciu AI na podstawie podanych źródeł naukowych. Nie zastępuje porady lekarskiej.