Wzdęcia w komiksach i powieściach graficznych
Komiksy to jedyne medium, które musi przedstawiać dźwięki wizualnie — a pierdnięcia należą do standardowego repertuaru tej sztuki przedstawieniowej. Od prostej onomatopei „PRRRT” w komiksach dla dzieci po filozoficzne pierdnięcia w powieściach graficznych dla dorosłych: przedstawianie wzdęć w komiksach opowiada historię o tym, jak medium negocjuje cielesność, komedię i język. Żaden efekt dźwiękowy nie był przedstawiany, badany i wariowany częściej.
Onomatopeja w komiksach: archiwum efektu dźwiękowego pierdnięcia
Komiksy stają przed wyjątkowym wyzwaniem przedstawiania dźwięków bez audio. Rozwiązanie: onomatopeja w dymkach lub swobodnie umieszczona w obrazie. Onomatopeja pierdnięcia w komiksach na całym świecie jest niesamowicie różnorodna: komiksy angielskie używają „PRRRT”, „TOOT”, „BLARP”, „FFFT”, „POOT”. Komiksy niemieckie: „FURZ”, „PFFFT”, „BRRP”, „RÜLPS” (to ostatnie na beknięcia). Manga japońska: „プゥ” (puu), „ブー” (buu), „プスス” (pususu na ciche). Francuskie BD: „PROUT”, „PRRRRT”. Komiksy arabskie: „بيب” (beep). Badacze komiksów przeanalizowali te onomatopeje i stwierdzili, że rzeczywiście wykazują wzorce fonetyczne: dominują spółgłoski bezdźwięczne (P, F), samogłoski kodują głośność (krótkie „i” = cicho, długie „O” = głośno), a długość formy pisemnej koreluje z czasem trwania zdarzenia.
Chmurki pierdnięcia i kody wizualne: co wymyślili rysownicy
Poza onomatopeją komiksowy język wizualny wykształcił kod na wzdęcia. Najbardziej znane przedstawienie: falista lub poszarpana chmurka wydobywająca się z tylnej części postaci, często w tonacji zielonej lub żółtej, czasem z ramkami much lub „liniami smrodu” (równoległe linie symbolizujące zapach). Międzynarodowy konsensus co do tych symboli jest godny uwagi: czytelnicy komiksów z Japonii, USA, Niemiec i Argentyny interpretują symbol „chmurki pierdnięcia” poprawnie i spójnie — dowód uniwersaliów wizualno-kulturowych. W komiksach superbohaterskich gag z pierdnięciem był często stosowany jako środek deflacji: heroiczny moment, przerwany nieheroicznym uwolnieniem gazu, tworzy komediową niespójność.
Od komiksu dla dzieci do powieści graficznej: pełne spektrum
Pierdnięcia w komiksach rozciągają się od infantylnego slapstiku po refleksję filozoficzną. Na jednym końcu spektrum jest uniwersum „Captain Underpants” Dava Pilkeya (USA), w którym pierdnięcia są centralnymi motorami fabuły — seria sprzedała się w ponad 80 milionach egzemplarzy i należy do najczęściej czytanych książek dla dzieci na świecie. Na drugim końcu: francusko-belgijska tradycja powieści graficznej, w której akty cielesne bywają używane przez autorów takich jak Bastien Vivès czy Luz jako znaczniki realizmu i intymności. Alison Bechdel, autorka autobiograficznej powieści graficznej „Fun Home”, mówiła w wywiadach o trudności przedstawiania cielesnej zwyczajności w poważnej powieści graficznej bez poświęcania godności. Jej rezultat: oszczędna, niezawstydzająca cielesność — ale bez pierdnięć.
Tradycja mangi: pierdzenie jako kod kulturowy w Japonii
W Japonii pierdnięcie w mandze ma długą tradycję, która łączy się bezpośrednio ze zwojami He-gassen z XIII wieku. W mandze shōnen (dla młodych mężczyzn) gagi z pierdnięciem to standardowy repertuar scen komediowych. Szczególnie interesujące: manga bardzo precyzyjnie rozróżnia „otoko no ko no onara” (pierdnięcie chłopca = głośne, dumne, śmieszne) i „onna no ko no onara” (pierdnięcie dziewczynki = tajne, szokujące, wstydliwe) jako rozróżnienia dramaturgiczne. To kodowanie pierdnięcia według płci jest w komiksach zachodnich mniej wyraźne. Manga shoujo (dla młodych dziewcząt) niemal całkowicie unika tematu, podczas gdy w mandze josei (dla dorosłych kobiet) pojawia się on jako deklaracja realizmu — gdy postać kobieca pierdzi, jest to traktowane jako znak normalności i samoakceptacji.
Czy wiesz, że?
- „Captain Underpants” Dava Pilkeya sprzedał się w ponad 80 milionach egzemplarzy — pierdnięcia są centralnym elementem fabuły.
- Badacze komiksów wykazali, że onomatopeja pierdnięcia podąża za wzorcami fonetycznymi: krótkie „i” = cicho, długie „O” = głośno.
- Wizualny symbol „chmurki pierdnięcia” jest poprawnie interpretowany przez czytelników komiksów na całym świecie.
- Japońska manga precyzyjnie rozróżnia męskie i żeńskie pierdzenie jako kategorię dramaturgiczną.
Ciekawostka
Rysownik i wydawca Bill Elder, który w latach 50. pracował dla MAD Magazine, został upomniany przez organ cenzury (Comics Code Authority), ponieważ na jednym z jego kadrów przedstawiono odgłos pierdnięcia w zapisie dźwiękonaśladowczym. Comics Code Authority wprost zakazał przedstawiania „nieprzyzwoitych funkcji cielesnych”. Elder odpowiedział, że jedynie przedstawił „spaliny z kaloryfera” — i dorysował do kadru kaloryfer. Sprawa jest znana w historii komiksu jako „The Fart Footnote” i uchodzi za jeden z najbardziej absurdalnych przykładów cenzury z ery McCarthy'ego.
Źródła
- Sabin, R. (1996). Comics, Comix & Graphic Novels. Phaidon Press.
- McCloud, S. (1993). Understanding Comics: The Invisible Art. HarperCollins.
- Gravett, P. (2004). Manga: Sixty Years of Japanese Comics. Laurence King Publishing.