🗣️ Język i humor

Eufemizmy na pierdzenie: sztuka mowy pośredniej

Żadna funkcja cielesna nie ma w języku angielskim więcej twórczych omówień niż pierdzenie. Od grzecznego „passing gas” i atmosferycznego „breaking wind” po kapryśne „cutting the cheese” — różnorodność eufemizmów odzwierciedla zarówno uniwersalność zjawiska, jak i społeczną konieczność mówienia o nim bez nazywania go wprost.

Po co nam eufemizmy?

Eufemizmy powstają tam, gdzie pojęcie jest społecznie kłopotliwe. Lingwista Steven Pinker opisuje ten proces jako „bieżnię eufemizmów”: gdy tylko eufemizm wchodzi w powszechne użycie, sam przejmuje negatywne konotacje pierwotnego terminu i musi zostać zastąpiony nowym. Samo słowo „fart” długo uchodziło za grubiańskie — jego staroangielska forma „feortan” była wulgarna. Termin medyczny „flatulence” (od łacińskiego „flatus” = tchnienie powietrza) pozwala rozmawiać bez uruchamiania tabu. Eufemizmy pełnią więc ważną funkcję komunikacyjną: pozwalają omawiać rzeczywiste procesy cielesne bez wywoływania społecznego zażenowania.

Angielskie eufemizmy: przegląd

Angielski jest niezwykle bogaty w eufemizmy na pierdzenie. „Breaking wind” należy do najstarszych i najbardziej wytwornych — opisuje zjawisko jako zdarzenie atmosferyczne i jest udokumentowane od XIV wieku. „Passing gas” jest medycznie neutralne. „Cutting the cheese” i „letting one rip” są potoczne. Do wyraźnie brytyjskich wkładów należą: „bottom burp”, „trouser cough” („kaszel spodni”), „air biscuit” i „trump”. Amerykański angielski woli „toot”, „poot” i „SBD” (silent but deadly). Rejestr medyczny i naukowy używa „flatus”, „flatulence” i „intestinal gas”. Język dziecięcy na całym świecie używa wariantów miękkich, okrągło brzmiących słów — w angielskim tę rolę pełnią „toot” i „poot”.

Porównania międzynarodowe

Francuski używa „lâcher un vent” („wypuścić wiatr”) lub „péter” (pierdzieć — sam w sobie bezpośredni czasownik bez większego eufemistycznego złagodzenia w mowie nieformalnej). Hiszpańskie „soltar un gas” lub „tirarse un pedo” — przy czym „pedo” jest znacznie mniej napiętnowane niż angielskie „fart”. Najczęstsza grzeczna forma w niemieckim to „einen fahren lassen” („pozwolić jednemu odjechać”). Japoński używa „onara” (おなら) — miękkiego, wyraźnie eufemistycznego słowa pochodzącego od czasownika „narasu” (brzmieć). Uderzające we wszystkich językach: medyczna łacina „flatus” funkcjonuje jako uniwersalny neutralny termin, którego specjaliści kliniczni w praktycznie każdym kraju mogą używać bez aktywacji tabu.

Funkcja społeczna i teoria językowa

Z perspektywy socjolingwistycznej eufemizmy na pierdnięcie demonstrują amelirację i pejoryzację semantyczną w najczystszej postaci. Terminy wędrują po bieżni eufemizmów: to, co dziś brzmi grzecznie („toot”), jutro może brzmieć wulgarnie. Socjolingwistyka tłumaczy regionalną różnorodność odmiennymi normami bezpośredniości: niektóre kultury traktują funkcje cielesne jako całkowicie normalne tematy, inne wymagają znacznego omówienia. Szczególnie wymowne jest utrzymywanie się eufemizmów z języka dziecięcego („toot”, „poot”) w mowie dorosłych — przywołując rejestr dzieciństwa, dorośli mówcy redukują społeczne zażenowanie związane z tym pojęciem.

Czy wiesz, że?

Ciekawostka

Samo słowo „fart” jest starożytne: indoeuropejski rdzeń „*perd-” (pierdzieć) jest rozpoznawalny niemal we wszystkich językach europejskich — niemieckie „furzen”, angielskie „fart”, greckie „perdesthai”, rosyjskie „pierdiet”. Oznacza to, że ludzkość używa tego samego rdzenia dla tej funkcji cielesnej od co najmniej 5000 lat — jednocześnie wciąż rozwijając dla niej eufemizmy.

Źródła

Powiązane artykuły

Przejdź do galerii 💨

‹ Powrót do encyklopedii