Balina Osurukları: Su Altında Gaz Bulutları
Balinalar, Dünya'da yaşamış en büyük hayvanlardır — ve bedensel işlevleri buna göre anıtsaldır. Araştırmacıların balina gazı dediği yunusgil gazları, ancak son on yıllarda sistematik olarak belgelendi. Drone görüntüleri sudan yükselen devasa gaz bulutlarını gösteriyor — ve deniz biyologları bu emisyonları bilimsel olarak analiz etmeye başladı. İçinde buldukları şey şaşırtıcı derecede aydınlatıcı.
Balinalar Nasıl Osurur ki?
Balinalar memelidir ve besini temelde kara hayvanlarına benzer biçimde sindirir — bir önemli farkla: bir balinanın sindirim yolu muazzamdır. Mavi balina gibi sakallı balinalar günde 4 tona kadar küçük kabuklu (kril) ve balığı süzer. Yunuslar ve orkalar gibi dişli balinalar bütün balık ve mürekkep balığı sindirir. Her iki durumda da bağırsak bakterileri sindirilmemiş artıkları fermente eder ve gaz üretir. Gaz anal yoldan salınır — kara hayvanları gibi. Su yüzeyinin üstünde, yüzeye çıkarken görünür hale gelen kabarcık kümeleri olarak belirir. Bazı araştırmacılar balina gazlarını ilk kez balinaları dronlarla izlerken belgeledi — gaz bulutu apaçık tanınabilir.
Bir Balina Osuruğunda Ne Var?
2017'de Joe Roman (Vermont Üniversitesi) liderliğindeki bir Avustralya araştırma ekibi, dronlarla nefesten (fışkırtmalar) ve sudaki gaz örneklerinden toplanan balina gazı örneklerini ilk kez analiz etti. Sonuçlar şaşırtıcıydı: balina gazları bakteri kültürleri, hormonlar, DNA ve yağ asitleri içerir — balina sağlığını invaziv olmadan incelemek isteyen araştırmacılar için bir hazine. Gaz karışımının kendisi metan, karbondioksit ve hidrojen içerir — diğer memelilere benzer. Miktar, vücut büyüklüğü nedeniyle muazzamdır, ama balinalar görece basit, kolay sindirilen besin (kril) yer; bu da vücut kütlesinin kilogramı başına gaz üretimini görece düşük tutar.
İklim Kurtarıcısı Olarak Balinalar mı? Besin Döngüsü
İronik biçimde, balinalar metan üretmelerine rağmen iklim kötüleri değildir. Aksine: balinalar önemli karbon depoları ve deniz üretkenliğinin destekçileri sayılır. Büyük bir balina, yaşamı boyunca bedeninde 33 tona kadar CO₂ depolar — bu, öldüğünde okyanus tabanına iner. Ayrıca balinalar okyanusları salgılarıyla (demir ve azot açısından zengin dışkı) gübreler ve böylece fitoplankton büyümesini destekler; bu da CO₂ tutar. Hesaplamalar, küresel balina popülasyonlarını sanayi öncesi büyüklüklerine geri getirmenin CO₂ tutma açısından 1,7 trilyon ağaç dikmeye eşdeğer olacağını gösteriyor. Balina osuruğu böylece kayda değer ölçüde yararlı bir ekosistem hizmetinin parçasıdır.
Balina Araştırmasında „Gaz Dronu Yaklaşımı”
Ocean Alliance tarafından MIT ile işbirliğiyle geliştirilen SnotBot yöntemi, balinalar yüzeye çıkarken fışkırtmalarından (nefeslerinden) örnek toplamak için dron kullanır. Dronlar balina yüzeye çıktığında doğrudan üzerinden uçar ve nefes ve gaz örneklerini silikon plakalarda yakalar. Bu yöntem, geleneksel biyopsi yöntemlerinden (balina etine oklar) çok daha naziktir ve hormon düzeyleri, virüsler, bakteriler ve stres göstergeleri hakkında bilgi verir. Örneklerde bulunan bakteriler kısmen balinaların sindirim yollarından geliyordu — bu da nefes havası ile bağırsak gazlarının kısmen bağlantılı olduğunu gösteriyor. Yöntem balina tıbbında devrim yaratıyor.
Biliyor muydunuz?
- Bir mavi balina, her gün yediği muazzam miktarda kril nedeniyle bir insanın koca bir ayda ürettiğinden daha fazla gaz üretir.
- Ocean Alliance'ın „SnotBot” dronu, balina sağlığı verilerini balinaların nefes gazından toplar — invaziv olmadan ve havadan.
- Metan üretimlerine rağmen balinalar net karbon deposudur — bedenleri, bağırsak gazlarının saldığından çok daha fazla CO₂ tutar.
- Balina osurukları ancak 2010'larda drone kameralarıyla sistematik olarak belgelendi.
İlginç Bilgi
Bir kambur balinanın devasa bir su altı gaz kabarcığını doğrudan bir dalgıcın yüzüne salıverdiği bir video 2017'de viral oldu ve YouTube'da milyonlarca izlenme aldı. Dalgıç — bir balina biyolojisi araştırmacısı — bunu „bunaltıcı” hissettirdiğini ve koktuğunu bildirdi. Bunu kariyerinin en unutulmaz anlarından biri olarak tanımladı — illa olumlu anlamda değil.
Kaynaklar
- Roman, J. et al. (2014). Whales as marine ecosystem engineers. Frontiers in Ecology and the Environment, 12(7), 377–385.
- Lavery, T.J. et al. (2010). Iron defecation by sperm whales stimulates carbon export in the Southern Ocean. Proceedings of the Royal Society B, 277(1699), 3527–3531.
- Ocean Alliance (2019). SnotBot: Using drones to revolutionize whale research. oceanalliance.org.