Dinozor Osurukları İklimi Değiştirdi mi?
2012'de bir grup İngiliz bilim insanı, dünya çapında manşetlere çıkan bir çalışma yayımladı: sauropodlar — Jura döneminin o devasa uzun boyunlu dinozorları — bağırsak gazlarıyla Mezozoyik iklimin ısınmasına önemli ölçüde katkıda bulunmuş olabilir. Bu hayvanların ürettiği metan miktarı, araştırmacıların tahminlerine göre bugünkü küresel sığır çıktısını hatırı sayılır ölçüde aşıyordu. İlk bakışta absürt gelen bir soru, bilimsel olarak ciddiye alınmaya değer çıktı.
2012 Çalışması: Dinozor Metanını Tahmin Etmek
Liverpool John Moores Üniversitesi'nden David Wilkinson ve meslektaşları, 2012'de Current Biology'de orta Jura sauropodlarının metan emisyonlarına dair bir tahmin yayımladı. Modelleri, Brachiosaurus gibi sauropodların modern geviş getirenlere benzer bir sindirim fizyolojisine sahip olduğu — sindirim yolundaki mikrobiyal fermantasyonla metan ürettiği — varsayımına dayanıyordu. Birkaç yüz milyon ton sauropod biyokütlesi olarak tahmin edilen bir dünya popülasyonu göz önüne alındığında, araştırmacılar yılda yaklaşık 520 milyon tonluk küresel bir metan emisyonuna ulaştı. Karşılaştırma için: hayvancılıktan gelen mevcut tüm metan çıktısı yılda yaklaşık 100 milyon tondur. Çalışma model temellidir ve önemli belirsizlikler taşır, ama hakem denetiminden geçmiş ve yöntemsel olarak sağlam kabul edilmiştir.
Jura İklimi: Gerçekten Sıcak mıydı?
Orta Jura (yaklaşık 170–160 milyon yıl önce) gerçekten de bugünkü iklimden belirgin biçimde daha sıcaktı: kutup bölgeleri buzsuzdu, deniz seviyeleri hatırı sayılır ölçüde daha yüksekti ve tropik bitki örtüsü kuşakları ılıman enlemlere kadar uzanıyordu. Metan hipotezi bu sıcaklık için olası bir açıklama sunar, ama diğer faktörlerle birlikte tartılmalıdır: artan volkanik etkinlik, kabuk süreçlerinden gelen daha yüksek atmosferik CO₂ konsantrasyonları ve farklı kıta düzenleri. Bilim, sauropod metanını tek neden olarak değil, olası bir katkıda bulunan faktör olarak görür.
Biyolojik Metan Fabrikaları Olarak Sauropodlar
Brachiosaurus, Diplodocus ve Argentinosaurus gibi sauropodlar, yaşamış en büyük kara hayvanları arasındaydı — vücut kütleleri 20 ile 70 tondan fazla arasında. Muazzam kalori gereksinimlerini karşılamak için günde birkaç yüz kilogram bitki maddesi tüketmeleri gerekiyordu. Bitki selülozu omurgalılar tarafından doğrudan sindirilemez — sindirim yolundaki mikroorganizmalar tarafından fermantasyonla parçalanır ve bu süreçte metan üretilir. Hayvan ne kadar büyük ve fermantasyon hacmi ne kadar büyükse, o kadar çok metan. Tek bir büyük sauropod, muhtemelen günde modern bir süt ineğinden hatırı sayılır ölçüde daha fazla metan üretiyordu.
Araştırmanın Sınırları: Bilmediklerimiz
Wilkinson ve arkadaşlarının çalışmasının, yazarların kendilerinin de kabul ettiği açık sınırları vardır. Sauropodların sindirim yollarında gerçekten metanojen arkeler barındırıp barındırmadığını kesin olarak bilmiyoruz — bu, modern otçullara dayanan bir benzetme tahminidir. Aynı şekilde küresel sauropod biyokütlesi de yalnızca kabaca tahmin edilebilir. Fosil buluntuları popülasyon yoğunlukları hakkında çıkarım yapmaya olanak tanır, ama belirsizlikler önemlidir. Eleştirmenler ayrıca, tek başına yükselmiş metan çıktısının tüm Jura ısınmasını zorlukla açıklayabileceğini belirtir. Ancak çalışmanın kesin biçimde gösterdiği şey, biyosferin — insanlardan çok önce — Dünya iklimini her zaman etkilediğidir.
Biliyor muydunuz?
- 2012 çalışması, Jura sauropodlarının yıllık metan emisyonlarını yaklaşık 520 milyon ton olarak tahmin eder — bugünkü sığır çıktısının beş katından fazla.
- 70 tondan ağır Argentinosaurus gibi sauropodlar, tüm zamanların en ağır kara hayvanları arasındaydı.
- Orta Jura iklimi bugünkünden belirgin biçimde daha sıcaktı — kutuplar buzsuzdu.
- Hayvan bağırsağındaki metan bakteriler tarafından değil, metanojen arkeler tarafından üretilir — sık karıştırılan bir mikroorganizma grubu.
İlginç Bilgi
Çalışma 2012'de yayımlandığında, dünya çapında 1.000'den fazla haber kuruluşu — BBC, The Guardian ve Der Spiegel dahil — bunu haber yaptı. Baş yazar David Wilkinson'a dünyanın dört bir yanından dergiler röportaj için ulaştı. Sonradan, tepkinin kendisini tamamen şaşırttığını anlattı: birkaç yüz okuru olan uzman bir yayın beklemişti.
Kaynaklar
- Wilkinson, D.M. et al. (2012). Could methane produced by sauropod dinosaurs have helped drive Mesozoic climate warmth? Current Biology, 22(9), R292–R293.
- Seebacher, F. (2001). A new method to calculate allometric length-mass relationships of dinosaurs. Journal of Vertebrate Paleontology, 21(1), 51–60.
- Prothero, D.R. (2013). Bringing Fossils to Life: An Introduction to Paleobiology. Columbia University Press.