Ülseratif kolit ve gaz
Ülseratif kolit, gaz çıkarmak gibi son derece sıradan bir eylemi bile rahatsızlık ve endişe kaynağına dönüştürebilen kronik bir iltihabi bağırsak hastalığıdır. Bunun neden olduğunu anlamak, hastaların belirtileri yönetmesine ve bir değişikliğin ne zaman tıbbi ilgi gerektirdiğini bilmesine yardımcı olur.
Ülseratif kolit nedir?
Ülseratif kolit (ÜK), kalın bağırsak ve rektumun iç yüzeyinin iltihaplandığı ve küçük ülserler geliştirdiği bir iltihabi bağırsak hastalığı türüdür. Sindirim kanalının herhangi bir bölümünü etkileyebilen Crohn hastalığının aksine, ÜK kolonla sınırlıdır ve genellikle rektumda başlar, ardından kesintisiz bir biçimde yukarı doğru yayılır. Hastalık, alevlenmeler ile remisyon dönemleri arasında gidip gelen tekrarlayıcı bir seyir izler. Sık görülen belirtiler arasında kanlı ishal, karın krampları, acil dışkılama hissi, yorgunluk ve kilo kaybı yer alır. Hekimler, ÜK'nin genetik olarak yatkın kişilerde aşırı bir bağışıklık yanıtından kaynaklandığını ve çevresel etkenler ile bağırsak mikrobiyotasındaki değişikliklerle tetiklendiğini düşünmektedir. Bağırsak gazının büyük bölümü kolonda üretilip yeniden emildiğinden, buradaki iltihaplanma gaz ve şişkinlik üzerinde doğrudan ve çoğu zaman rahatsız edici bir etki yapar.
Neden daha fazla gaz üretir
Ülseratif koliti daha bol veya daha rahatsız edici gazla ilişkilendiren birkaç mekanizma vardır. İltihaplanma kolonun iç yüzeyine zarar verir ve normalde sessizce kana geçecek olan suyu ve gazları emme yeteneğini bozar. Bu da bağırsakta daha fazla gazın hapsolmasına, gerginliğe ve duyulabilir gaz çıkışına yol açar. Alevlenmeler ayrıca bağırsak bakterilerinin dengesini bozarak karbonhidratları hidrojen, metan ve hidrojen sülfüre fermente eden türleri destekler; sonuncusu gaza çürük yumurta kokusunu verir. İshal sırasındaki hızlı geçiş, besinlerin daha önce tam sindirilmek yerine kolonda fermente olmasına neden olarak gaz hacmini artırır. Birçok hasta aktif dönemde ayrıca ikincil laktoz intoleransı veya bazı liflere karşı duyarlılık geliştirir. İlaçlar, beslenme değişiklikleri ve belirtilere dair kaygı bağırsak hareketliliğini daha da değiştirebilir.
Şişkinlik ve gazı yönetmek
Ülseratif kolitte gazı yönetmek, tetikleyicileri saptamakla başlar; çünkü duyarlılık kişiden kişiye büyük ölçüde değişir. Bir besin ve belirti günlüğü, süt ürünlerinin, lif açısından zengin gıdaların, gazlı içeceklerin, yapay tatlandırıcıların veya bazı sebzelerin şişkinliği kötüleştirip kötüleştirmediğini ortaya koyabilir. Alevlenmeler sırasında, bir diyetisyen eşliğinde geçici olarak düşük posalı veya düşük FODMAP'li bir yaklaşım, beslenmeden ödün vermeden fermantasyonu ve rahatsızlığı çoğu zaman azaltır. Daha küçük ve yavaş öğünler yutulan havayı sınırlar, yürüyüş gibi hafif hareket ise gazın bağırsakta ilerlemesine yardımcı olur. Yeterli su almak daha sağlıklı bir geçişi destekler. İltihabın etkili biçimde kontrol altına alınması belirtileri hafifletmenin temeli olduğundan, reçete edilen ilaçları düzenli almak şarttır; kolon iyileştiğinde gaz ve şişkinlik genellikle düzelir.
Gaz ne zaman bir sorunun işaretidir
Gaz, sindirimin normal ve beklenen bir parçası olsa da, ülseratif kolitli kişilerde bazı örüntüler acil tıbbi değerlendirme gerektirir. Şişkinlikte ani bir artışın şiddetli karın ağrısı, şiş ve dokunmakla hassas bir karın, ateş ya da gaz veya dışkı çıkaramamayla birlikte olması; toksik megakolon veya bağırsak tıkanıklığı gibi ciddi komplikasyonların işareti olabilir; ikisi de acil durumdur. Dışkıda kan, sürüp giden ishal, istem dışı kilo kaybı veya kötüleşen yorgunluk, tedavinin gözden geçirilmesini gerektiren bir alevlenmeye işaret edebilir. ÜK, uzun vadede kolorektal kanser riskini artırdığından, bağırsak alışkanlıklarındaki her kalıcı değişiklik dikkate değerdir. Hastalar yeni veya belirgin biçimde kötüleşen belirtileri asla yalnızca gaz sanmamalıdır.
Biliyor muydunuz?
- Ülseratif kolit her zaman rektumda başlar ve kolon boyunca kesintisiz, aralıksız bir biçimde yukarı doğru yayılır.
- Gazın çürük yumurta kokusu büyük ölçüde kolon bakterilerinin ürettiği hidrojen sülfürden gelir ve bu düzey alevlenmelerde artabilir.
- İltihaplı bir kolon gazı daha az verimli emer, bu yüzden aynı miktardaki gaz çok daha rahatsız edici hissettirebilir.
- Nadir bir acil durum olan toksik megakolon, kolonun gaz çıkarmayı tamamen durdurmasına yol açabilir ve acil hastane bakımı gerektirir.
İlginç Bilgi
Şiddetli bir alevlenme sırasında iltihaplı kolon gazı emmede öyle yetersiz kalabilir ki hastalar çok az yeseler bile gürültülü ve sık gaz fark ederler; bu, sesin çoğu zaman yalnızca yemeği değil, bağırsak duvarının durumunu yansıttığını hatırlatır.
Kaynaklar
- Ungaro R. et al., Ulcerative Colitis, The Lancet, 2017
- Kornbluth A., Sachar D.B., Ulcerative Colitis Practice Guidelines, American Journal of Gastroenterology, 2010
- Ordas I. et al., Ulcerative Colitis, Nature Reviews Disease Primers, 2020