Wodorowy test oddechowy: pomiar gazów jelitowych przez płuca
Gdy lekarze chcą ustalić, dlaczego masz wzdęcia i gazy, czasem proszą, byś dmuchnął do woreczka. Wodorowy test oddechowy zamienia gazy z twojego oddechu w diagnostyczne okno na jelita.
Czym jest wodorowy test oddechowy?
Wodorowy test oddechowy to proste, nieinwazyjne badanie mierzące ilość wodoru (a często i metanu) w wydychanym powietrzu. Logika jest elegancka: komórki człowieka w ogóle nie potrafią wytwarzać wodoru. Każda cząsteczka wodoru, którą wydychasz, została wyprodukowana przez bakterie żyjące w przewodzie pokarmowym podczas fermentacji węglowodanów. Część tego gazu wchłania się przez ścianę jelita do krwi, jest transportowana do płuc i wydychana. Podając pacjentowi odmierzoną dawkę określonego cukru, a następnie pobierając próbki oddechu co piętnaście do trzydziestu minut przez dwie do trzech godzin, lekarze mogą obserwować fermentację na żywo. Gwałtowny wzrost wodoru w oddechu ujawnia, że cukier dotarł do bakterii, zamiast wchłonąć się prawidłowo. Badanie jest bezbolesne, nie wymaga igieł i stało się jednym z najużyteczniejszych narzędzi gastroenterologii.
Nauka: dlaczego bakterie wprowadzają wodór do twojego oddechu
Węglowodany, które umkną trawieniu w jelicie cienkim, stają się pokarmem dla bilionów drobnoustrojów jelita grubego. Gdy bakterie rozkładają cukry bez tlenu, w procesie zwanym fermentacją beztlenową, uwalniają wodór, dwutlenek węgla, metan i inne gazy. Większość z nich opuszcza ciało jako wzdęcie, ale znacząca część dyfunduje przez błonę śluzową jelita do krwi. Ponieważ wodór jest maleńki i chemicznie obojętny w organizmie, dociera nietknięty do płuc i zostaje wydychany w ciągu minut. Tworzy to bezpośredni sygnał chemiczny: im więcej fermentowalnego cukru dociera do bakterii, tym więcej wodoru pojawia się w oddechu. Niektórzy ludzie noszą natomiast archeowce wytwarzające metan, które zużywają wodór i uwalniają metan — dlatego nowoczesne analizatory mierzą oba gazy. Czas i wysokość krzywej gazu pozwalają specjalistom zaskakująco dokładnie odróżnić prawidłowe trawienie od zaburzeń wchłaniania.
Co badanie potrafi rozpoznać
Wodorowy test oddechowy służy do badania kilku częstych, lecz dokuczliwych dolegliwości. Z dawką laktozy może potwierdzić nietolerancję laktozy: jeśli wodór w oddechu gwałtownie rośnie, cukier mleczny nie został rozłożony i sfermentował w jelicie grubym. Obciążenie fruktozą może ujawnić zespół złego wchłaniania fruktozy, częstą przyczynę wzdęć po owocach, miodzie czy słodzonych napojach. Stosując glukozę lub laktulozę, lekarze sprawdzają przerost bakteryjny jelita cienkiego, czyli SIBO, w którym bakterie należące do jelita grubego zasiedlają jelito cienkie i fermentują pokarm zdecydowanie za wcześnie. Test może też oszacować, jak szybko pokarm przechodzi przez jelita. Dla milionów osób z zespołem jelita drażliwego lub niewyjaśnionymi wzdęciami badanie daje obiektywne wyjaśnienie tam, gdzie same objawy są niejednoznaczne, kierując ku ukierunkowanym zmianom diety.
Jak się przygotować i przejść badanie
Dokładne wyniki w dużej mierze zależą od przygotowania, bo wszystko, co zmienia fermentację jelitową, może zniekształcić krzywą. Zwykle prosi się o odstawienie antybiotyków i środków przeczyszczających na jeden do czterech tygodni, ponieważ zmieniają populacje bakterii, oraz o unikanie dzień wcześniej powoli fermentujących produktów, takich jak rośliny strączkowe, otręby i posiłki bogate w błonnik. Standardem jest nocny post trwający osiem do dwunastu godzin, a w dniu badania odradza się palenie, a nawet intensywny wysiłek, gdyż obie te rzeczy mogą zmienić gazy oddechowe. W gabinecie pobiera się próbkę wyjściową, pacjent wypija cukier testowy rozpuszczony w wodzie, a kolejne próbki pobiera się w regularnych odstępach. Cały proces trwa dwie do trzech godzin, głównie w pozycji siedzącej. Wyniki przedstawia się na wykresie, a wzrost powyżej ustalonego progu, oceniany wraz z zanotowanymi objawami, kieruje lekarza ku rozpoznaniu.
Czy wiesz, że...?
- Komórki człowieka nie potrafią wytwarzać wodoru — każdy jego ślad w oddechu pochodzi od bakterii jelitowych.
- Pobranie próbki oddechu trwa zaledwie sekundy, a odzwierciedla fermentację głęboko w jelitach.
- Mniej więcej co trzecia osoba nosi drobnoustroje wytwarzające metan, dlatego nowoczesne testy mierzą i metan, i wodór.
- Ta sama fermentacja, która napędza test, jest dokładnie tym, co tworzy zapach i objętość codziennych bąków.
Ciekawostka
Ponieważ test dosłownie wychwytuje gaz, który twoje bakterie wytworzyły z cukru, dodatni wynik na laktozę oznacza, że mleko z twojej kawy zostało dosłownie zamienione w powietrze, które wydmuchnąłeś kilka godzin później.
Źródła
- Rezaie A. et al., Hydrogen and Methane-Based Breath Testing in Gastrointestinal Disorders: The North American Consensus, American Journal of Gastroenterology, 2017
- Saad R. J. & Chey W. D., Breath Testing for Small Intestinal Bacterial Overgrowth, Clinical Gastroenterology and Hepatology, 2014
- Ghoshal U. C., How to Interpret Hydrogen Breath Tests, Journal of Neurogastroenterology and Motility, 2011