💊 Medycyna i zdrowie

Metformina a wzdęcia: dlaczego ten lek na cukrzycę powoduje gazy

Metformina to najczęściej przepisywany na świecie lek na cukrzycę typu 2, a jedną z jej najbardziej znanych cech są gazy, które potrafi wywoływać. Zrozumienie przyczyn odsłania fascynujące spotkanie farmakologii i biologii jelit.

Dlaczego metformina powoduje gazy

Metformina obniża poziom cukru we krwi po części dzięki zmianie sposobu, w jaki jelita radzą sobie z glukozą, i właśnie tu zaczynają się gazy. Lek nasila beztlenowy metabolizm glukozy w ścianie jelita, wytwarzając mleczan, oraz zmniejsza wchłanianie zarówno węglowodanów, jak i kwasów żółciowych w jelicie cienkim. Gdy niewchłonięte cukry i kwasy żółciowe docierają do okrężnicy, biliony żyjących tam bakterii je fermentują, uwalniając jako produkty uboczne wodór, dwutlenek węgla i metan. Gazy te rozdymają jelito i w końcu uchodzą w postaci wzdęć. Metformina spowalnia też opróżnianie żołądka i podnosi poziom hormonu GLP-1, co może nasilać uczucie wzdęcia i pełności. Dla wielu pacjentów oznacza to wyraźny wzrost ilości gazów na co dzień, zwłaszcza w pierwszych tygodniach leczenia, zanim układ trawienny zacznie przyzwyczajać się do leku.

Jak częste są te działania niepożądane?

Dolegliwości żołądkowo-jelitowe to najczęstszy powód, dla którego ludzie mają problem z metforminą. Badania kliniczne niezmiennie podają, że około 20 do 30 procent pacjentów doświadcza objawów takich jak biegunka, nudności, wzdęcia, skurcze brzucha i gazy, a około 5 procent całkowicie odstawia lek z ich powodu. Dobra wiadomość jest taka, że efekty te zwykle zależą od dawki i są przejściowe. Zazwyczaj osiągają szczyt na początku leczenia lub przy zwiększaniu dawki, a potem ustępują w ciągu kilku tygodni, gdy jelita się dostosowują. Przyjmowanie pełnej dawki na czczo albo zbyt szybkie jej zwiększanie znacznie nasila objawy. Ponieważ reakcja bardzo się różni między ludźmi, lekarze nie potrafią wiarygodnie przewidzieć, kogo dotknie, dlatego ostrożne, stopniowe dawkowanie stało się standardowym podejściem.

Związek z mikrobiomem jelitowym

Jednym z najciekawszych odkryć dotyczących metforminy jest to, że znaczna część jej działania i wiele skutków ubocznych są pośredniczone przez mikrobiom jelitowy. Lek osiąga wysokie stężenia w jelicie i przekształca żyjącą tam społeczność bakterii, sprzyjając gatunkom takim jak pałeczka okrężnicy (Escherichia coli) i lubiąca śluz Akkermansia muciniphila. Uważa się, że te przesunięcia przyczyniają się do korzystnego wpływu metforminy na poziom cukru, ale zmieniają też procesy fermentacji w okrężnicy. Mikrobiom przechylony w stronę bakterii wytwarzających gaz i fermentujących węglowodany naturalnie produkuje więcej wodoru i innych gazów. Badacze wykazali nawet, że przeniesienie bakterii zmienionych przez metforminę odtwarza niektóre efekty żołądkowo-jelitowe, co potwierdza, że wzdęcia nie są jedynie chemiczną osobliwością leku, lecz prawdziwym zjawiskiem mikrobiologicznym rozgrywającym się w przewodzie pokarmowym.

Jak radzić sobie ze wzdęciami po metforminie

Na szczęście gazową stronę metforminy niemal zawsze da się opanować. Najskuteczniejszą strategią jest rozpoczęcie od małej dawki i powolne jej zwiększanie przez kilka tygodni, aby dać jelitom czas na przystosowanie. Przyjmowanie tabletek w trakcie posiłków lub tuż po nich, a nie na czczo, łagodzi podrażnienie jelit wywołujące gazy i skurcze. Dla osób, które nie tolerują zwykłych tabletek o natychmiastowym uwalnianiu, preparaty o przedłużonym uwalnianiu uwalniają lek bardziej stopniowo i wiążą się ze znacznie mniejszą liczbą dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Pomagają też proste zmiany w diecie: ograniczenie łatwo fermentujących produktów w czasie, gdy organizm się przyzwyczaja, zmniejsza surowiec, z którego bakterie wytwarzają gaz. Pacjenci nigdy nie powinni nagle odstawiać metforminy bez porady lekarza, ale osoby, u których objawy pozostają nasilone, powinny porozmawiać z lekarzem o zmianie preparatu lub alternatywach.

Czy wiesz, że...?

Ciekawostka

Tabletki metforminy czasem przechodzą przez organizm tak wolno, że pusta, pozbawiona substancji czynnej otoczka tabletki o przedłużonym uwalnianiu pojawia się w nienaruszonym stanie w stolcu — to nieszkodliwe zjawisko, które potrafi zaniepokoić osoby przyjmujące lek po raz pierwszy.

Źródła

Powiązane artykuły

Przejdź do galerii 💨

‹ Powrót do encyklopedii